Teleskopi hapësinor Nancy Grace Roman i NASA-s do të testojë një teknologji revolucionare që në të ardhmen mund t’u mundësojë shkencëtarëve të fotografojnë drejtpërdrejt planetë të ngjashëm me Tokën, edhe kur ata ndodhen pranë yjeve shumë më të ndritshëm.
Teleskopi Nancy Grace Roman pritet të nisë një mision të rëndësishëm për astronominë moderne, por brenda tij fshihet një instrument eksperimental që mund të jetë edhe më i rëndësishëm për të ardhmen e eksplorimit të universit.
Bëhet fjalë për një koronograf, një pajisje e projektuar për të bllokuar dritën intensive të një ylli dhe për të zbuluar objektet shumë më të zbehta që ndodhen pranë tij.
Kjo teknologji mund të hapë rrugën për një gjeneratë të re teleskopësh hapësinorë që do të kërkojnë planetë të ngjashëm me Tokën që rrotullohen rreth yjeve të ngjashëm me Diellin.
Një sfidë si të fotografosh një xixëllonjë pranë një prozhektori
Problemi kryesor është jashtëzakonisht i madh: një planet i vogël shkëmbor është shumë më i zbehtë se ylli rreth të cilit rrotullohet.
NASA e krahason këtë sfidë me përpjekjen për të fotografuar një xixëllonjë pranë një prozhektori nga ana tjetër e një vendi.
Edhe një sasi tepër e vogël e dritës së yllit që depërton në vendin e gabuar mund të prishë imazhin e planetit.
Koronografët nuk janë një teknologji krejtësisht e re. Teleskopët hapësinorë Hubble dhe James Webb kanë pajisje të tilla, por koronografi i Romanit është shumë më i avancuar.
Dy pasqyra të vogla me mijëra mekanizma
Një nga elementet më të rëndësishme të sistemit janë dy pasqyra deformuese, secila aq e vogël sa mund të mbahet në pëllëmbën e dorës.
Secila pasqyrë është e pajisur me rreth 2,300 aktuatorë mikroskopikë.
Këta mekanizma mund të ndryshojnë në mënyrë jashtëzakonisht të vogël formën e pasqyrës kur marrin impulse elektrike. Në këtë mënyrë, sistemi mund të korrigjojë deformimet e dritës dhe të përmirësojë ndjeshëm imazhin.
Për NASA-n, ky është një hap i rëndësishëm, pasi është hera e parë që pasqyra aktive deformuese të këtij lloji dërgohen në hapësirë.
Teknologjia e optikës adaptive përdoret prej vitesh në teleskopët e avancuar tokësorë, ku korrigjon shtrembërimet e shkaktuara nga atmosfera e Tokës.
Në hapësirë, teleskopët nuk përballen me atmosferën, por kërkimi i planetëve të ftohtë që ndriçohen vetëm nga drita e reflektuar e yllit kërkon një nivel krejtësisht tjetër precizioni.
Instrumenti do të testohet me planetë që tashmë njihen
Pas aktivizimit, shkencëtarët do ta testojnë koronografin duke vëzhguar disa ekzoplanetë që tashmë janë zbuluar.
Kjo do t’u japë mundësi të kuptojnë nëse instrumenti funksionon siç është parashikuar.
Nëse teleskopi nuk arrin t’i zbulojë këta planetë të njohur, shkencëtarët do të kenë një tregues të qartë se diçka nuk po funksionon siç duhet.
Koronografi do të përdoret gjithashtu për të studiuar disa yje të rrethuar nga re pluhuri dhe mbeturina.
Shkencëtarët shpresojnë se boshllëqet në këto re mund të zbulojnë ndikimin e planetëve që aktualisht nuk mund të shihen drejtpërdrejt.
Hapi drejt kërkimit të “Tokës së dytë”
Të dhënat e mbledhura nga Roman do të përdoren për zhvillimin e teleskopëve të ardhshëm.
Një prej projekteve më ambicioze është Habitable Worlds Observatory, një teleskop që NASA shpreson ta nisë gjatë viteve 2040.
Ky observator do të ketë nevojë për një koronograf deri në 100 herë më efektiv për të arritur objektivin kryesor: kërkimin e botëve potencialisht të banueshme rreth yjeve të ngjashëm me Diellin.
Teknologji të ngjashme pritet të përdoren edhe në projekte të tjera të ardhshme hapësinore.
Megjithëse zbulimi i një planeti të ngjashëm me Tokën është objektivi më emocionues, teknologjia mund të përdoret edhe për të studiuar sisteme me yje binarë dhe objekte të tjera që fshihen pranë burimeve jashtëzakonisht të ndritshme, si kuazarët.
Një hap i vogël drejt një zbulimi gjigant
Teleskopi Nancy Grace Roman mund të mos jetë ende në gjendje të fotografojë një “Tokë të dytë”, por teknologjia që do të testohet në bord mund të jetë një nga hapat më të rëndësishëm drejt këtij qëllimi.
Nëse eksperimenti rezulton i suksesshëm, shkencëtarët do të kenë një bazë të re teknologjike për ndërtimin e teleskopëve që një ditë mund të na lejojnë të shohim drejtpërdrejt botë të largëta dhe të studiojmë nëse ato kanë kushtet e nevojshme për jetë.
KAQPATA
