Kafeja është pjesë e pandashme e jetës së miliarda njerëzve në mbarë botën. Për shumë, dita nuk nis pa një filxhan kafeje, ndërsa për të tjerë ajo është shoqëruesja e punës, studimeve dhe momenteve të relaksit. Megjithatë, shkencëtarët paralajmërojnë se e ardhmja e kafesë është në rrezik serioz për shkak të ndryshimeve klimatike.
Sipas studiuesve, rritja e temperaturave globale, thatësirat e zgjatura dhe ndryshimet ekstreme të motit po ndikojnë drejtpërdrejt në bimët e kafesë, duke kërcënuar prodhimin global dhe jetesën e miliona fermerëve që varen nga kjo kulturë bujqësore.
Ekspertët tashmë janë angazhuar në një garë me kohën për të gjetur zgjidhje që mund të shpëtojnë një nga produktet më të rëndësishme bujqësore në planet.
Arabica është në rrezikun më të madh
Mbi 10 milionë tonë kokrra kafeje konsumohen çdo vit në botë, por pothuajse i gjithë ky prodhim vjen vetëm nga dy lloje kryesore të bimës së kafesë: Arabica (Coffea arabica) dhe Robusta (Coffea canephora).
Arabica konsiderohet si lloji më cilësor dhe përdoret në shumicën e kafeneve dhe markave premium. Megjithatë, ajo është jashtëzakonisht e ndjeshme ndaj temperaturave të larta.
Shkencëtarët thonë se vetëm një rritje prej disa gradësh mund të ndikojë rëndë në zhvillimin e bimës, duke ulur prodhimin ose duke e shkatërruar plotësisht.
Nga ana tjetër, Robusta është më rezistente ndaj temperaturave, por kërkon sasi shumë të mëdha uji. Në kushte thatësire, edhe kjo specie humbet një pjesë të konsiderueshme të prodhimit.
Etiopia, vendlindja e kafesë Arabica
Ekspertët e konsiderojnë Etiopinë si vendlindjen natyrore të kafesë Arabica.
Pikërisht aty ruhen ende popullata të egra të kësaj bime, të cilat përmbajnë një pasuri të madhe gjenetike.
Qeveria etiopiane ka krijuar zona të mbrojtura dhe koleksione të gjalla me mijëra bimë Arabica për të ruajtur diversitetin biologjik.
Shkencëtarët besojnë se këto burime gjenetike mund të shërbejnë për krijimin e varieteteve të reja që do të jenë më rezistente ndaj temperaturave të larta, mungesës së ujit dhe sëmundjeve.
Sipas tyre, ruajtja e këtij fondi gjenetik është një nga armët më të rëndësishme në luftën kundër ndryshimeve klimatike.
Shkencëtarët po kërkojnë specie të reja
Në natyrë ekzistojnë rreth 134 specie të njohura të kafesë, por vetëm dy prej tyre përdoren gjerësisht në tregun ndërkombëtar.
Tashmë studiuesit po testojnë specie të tjera që mund të jenë më të përshtatshme për klimën e së ardhmes.
Ndër më premtueset janë Liberica dhe Excelsa, të cilat tolerojnë temperatura më të larta dhe kanë nevojë për më pak ujë.
Në disa vende këto lloje tashmë kultivohen në mënyrë komerciale dhe rezultatet konsiderohen inkurajuese.
Shije të ndryshme, por cilësi e lartë
Ekspertët kanë zbuluar se disa nga këto specie alternative prodhojnë shije krejtësisht të ndryshme.
Liberica karakterizohet nga aroma tropikale që kujton frutat ekzotike si mango dhe jackfruit.
Ndërkohë, specie të tjera kanë nota çokollate, aroma bimore ose nuanca arrash.
Megjithatë, disa varietete të reja janë aq të ngjashme me Arabica-n, sa edhe degustues profesionistë kanë vështirësi t’i dallojnë.
Ky fakt rrit shpresat se konsumatorët mund të pranojnë gradualisht lloje të reja pa ndryshime të mëdha në përvojën e tyre të përditshme.
Klima po ndryshon hartën botërore të kafesë
Ndërsa temperaturat vazhdojnë të rriten, zonat tradicionale të kultivimit të kafesë po bëhen gjithnjë e më pak të përshtatshme.
Në shumë rajone, fermerët do të detyrohen të zhvendosin plantacionet në lartësi më të mëdha, ku temperaturat janë më të ulëta.
Megjithatë, kjo nuk është gjithmonë e mundur.
Shumë fermerë të vegjël nuk kanë tokë në zona malore dhe nuk disponojnë burimet financiare për të zhvendosur prodhimin.
Për këtë arsye, ekspertët paralajmërojnë se miliona familje mund të përballen me humbje të mëdha ekonomike nëse nuk gjenden zgjidhje afatgjata.
Teknologjia në ndihmë të kafesë
Përveç përzgjedhjes së varieteteve të reja, laboratorët në mbarë botën po zhvillojnë metoda moderne për të rritur rezistencën e bimëve.
Studimet përfshijnë përmirësimin gjenetik, përzgjedhjen natyrore të varieteteve më të forta dhe përdorimin e teknologjive të avancuara për të rritur rendimentin.
Objektivi është krijimi i bimëve që mund të përballojnë temperaturat e larta, mungesën e reshjeve dhe sëmundjet që po përhapen si pasojë e ndryshimeve klimatike.
Rreziku nuk prek vetëm konsumatorët
Ekspertët theksojnë se problemi nuk lidhet vetëm me mungesën e kafesë në treg.
Industria globale e kafesë siguron të ardhura për dhjetëra miliona njerëz në vendet në zhvillim.
Një rënie e madhe e prodhimit do të ndikonte drejtpërdrejt në ekonominë e shumë vendeve dhe në jetesën e fermerëve që mbështeten pothuajse plotësisht te kjo kulturë.
Po ashtu, ulja e prodhimit mund të sjellë rritje të ndjeshme të çmimeve për konsumatorët në të gjithë botën.
A do të vazhdojmë ta pimë kafenë e përditshme?
Shkencëtarët mbeten optimistë se kërkimi shkencor do të arrijë të gjejë zgjidhje për të mbrojtur të ardhmen e kafesë.
Megjithatë, ata paralajmërojnë se koha nuk është në favor të tyre.
Ndryshimet klimatike po përshpejtohen, ndërsa ruajtja e biodiversitetit, mbështetja e fermerëve dhe investimet në kërkim shkencor konsiderohen vendimtare për të garantuar që brezat e ardhshëm të vazhdojnë të shijojnë një nga pijet më të preferuara në botë.
Nëse nuk ndërmerren masa efektive, kafeja mund të bëhet një produkt gjithnjë e më i rrallë dhe më i shtrenjtë, duke ndryshuar një zakon të përditshëm për miliona njerëz në mbarë globin.
KAQPATA
